“Our mother, Electricity”

Είναι ο ηλεκτρισμός το μέλλον της ανθρωπότητας και πώς θα ήταν η ζωή μας χωρίς αυτόν;

 

Όχι, δεν πρόκεται για ένα εκπαιδευτικό εγχειρίδιο που απευθύνεται σε μαθητές Λυκείου, ούτε αποτελεί εξεταστέα ύλη για τις Πανελλήνιες που σε λίγο καιρό θα βασανίζουν τους έφηβους φίλους μας. Πρόκειται για ένα απλό άρθρο πάνω στον ηλεκτρισμό, ο οποίος σαν λέξη και μόνο, ανοίγει τόσα πεδία σκέψης που για να τα ξεδιπλώσεις χρειάζεσαι εγκυκλοπαίδεια. Είναι ο πατέρας και η μάνα μας ταυτόχρονα. Μία αόρατη μπαταρία που τροφοδοτεί την αχόρταγη ανθρωπότητα με ζωτική ενέργεια. Ένα δώρο από τον Δημιουργό (όποιος κι αν είναι αυτός) προς όλους εμάς. Πόσο όμως απέχουμε απ’ το να κάνουμε το επόμενο ενεργειακό βήμα;

 

Όπως λέμε «ήλεκτρον»

Είναι αλήθεια πως απ’ όπου κι αν τον «πιάσεις», δεν περιγράφεται με λίγες λέξεις. Κι αυτό γιατί ο ηλεκτρισμός είναι ένας γενικός όρος που στο πλαίσιό του χωράν από τα φυσικά φαινόμενα μέχρι τις εκφάνσεις της ηλεκτρονικής. Πάρε βαθιά ανάσα και ξεκινάμε: Οι αρχαίοι τον είχαν αντιληφθεί όταν ήρθαν σε επαφή με τα ηλεκτροφόρα χέλια, με τους Αιγύπτιους να είναι ως συνήθως μπροστά από την εποχή τους, και να τα χρησιμοποιούν για να θεραπεύσουν χρόνιους πονοκεφάλους. Όμως εκατομμύρια χρόνια πριν από αυτά τα παρεξηγημένα ψάρια, οι αστραπές αποτελούσαν και αποτελούν την πιο κλασική έκφανση της ηλεκτρικής ενέργειας.

«Νονός» του ηλεκτρισμού λέγεται πως ήταν ο Θαλής, ο οποίος εκτός από τα μαθηματικά είχε έντονη ενασχόληση και με τη φυσική. Τα βιβλία της ιστορίας γράφουν πως κάπου στον 7ο αιώνα π.Χ έτριψε κεχριμπάρι σε ένα στεγνό και ξερό ύφασμα και διαπίστωσε πως αυτό τραβά πάνω του μικροσκοπικά άχυρα. Κι αφού βρήκαμε το όνομα, έπρεπε να κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι για να κατατάξουμε όσα διαπίστωσε ο Μιλήσιος επιστήμονας στην Ηλεκτροστατική, και συγκεκριμένα στο άρμα του στατικού ηλεκτρισμού. Το ημερολόγιο έγραφε 1780 με τα πρωτόνια, τα ηλεκτρόνια και τα νετρόνια να συνεχίζουν τον χορό τους, μόνο που από ‘κει και έπειτα είχαν σαν σιωπηλό παρατηρητή τον άνθρωπο.

Έπειτα από 100 χρόνια, ο Τόμας Έντισον δημιουργεί τον πρώτο λαμπτήρα πυρακτώσεως. Ένα λεπτό νήμα συγκρατεί τον ηλεκτρισμό και όλα τα υπόλοιπα γράφονται με τη λέξη «μέλλον». (Σχεδόν) όλα τα χρωστάμε σε αυτόν, που συγκέρασε το έργο 200 χρόνων γεμάτων έρευνες και από το αίτιο έφτασε στο αποτέλεσμα, που ήταν το μονοφασικό ρεύμα. Παρόλα αυτά, με μία στοιχειώδη έρευνα εύκολα φτάνει κανείς στο συμπέρασμα πως οι ανακαλύψεις του Αμερικανού δεν ήταν… ολόδικές του, και στην πορεία «έριξε» κάποιους συνεργάτες του. Κι αν είσαι φοιτητής ή απόφοιτος του Φυσικού, είναι βέβαιο πως έχεις διαλέξει στρατόπεδο στην τότε κόντρα του Αμερικανού με τον Νικολά Τέσλα. Αυτή είναι βέβαια μια άλλη σελίδα που δε χωρά εδώ.

 Danger, high voltage

Συνεχίζοντας στον 21ο αιώνα, η καθημερινότητα αλλά και τα όνειρά μας μετατράπηκαν σε ηλεκτρικά. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως δε μπορούμε να ζήσουμε στιγμή χωρίς τo ρεύμα. Ας διαπιστώσουμε λοιπόν το πόσο σημαντικό είναι, εστιάζοντας μόνο σε όσα ζήσαμε σήμερα στο Πεζοδρόμιο και πώς αυτό το κείμενο έφτασε στα χέρια σου: Γράφτηκε σε ένα γραφείο με το φως αναμμένο. Σε ένα desktop που χωρίς ηλεκτρισμό δε θα λειτουργούσε. Το ίδιο και η οθόνη με το mouse του, ενώ τα μηχανήματα που έκαναν την εκτύπωση δε θα μπορούσαν να τη βγάλουν χειροκίνητα. Το γραφείο χθες καθαρίστηκε με ηλεκτρική σκούπα, ενώ μας αρέσει να ακούμε ραδιόφωνο. Ραδιόφωνο που όπως και να ‘χει πρέπει να είναι συνδεδεμένο σε κάποια πρίζα ακόμα κι αν το απολαμβάνουμε ηλεκτρονικά.

Ας μην ξεφεύγουμε όμως από την αφήγηση. Έπειτα από το χθεσινοβραδινό meeting, όλοι μιλούσαμε στα κινητά μας. Όταν πήρα το δρόμο για το σπίτι σταματήσα στο μίνι-μάρκετ για να πάρω τσιγάρα και μία σοκολάτα, που κι αυτά με τη σειρά τους κατασκευάστηκαν σε κάποιο εργοστάσιο. Πλήρωσα με την κάρτα μου, ενώ χρησιμοποίησα το ασανσέρ για να ανέβω στο σπίτι.

Έβγαλα κάτι πρόχειρο από το ψυγείο και αφού το έβαλα για λίγο στο φούρνο, άνοιξα το Facebook και έκανα scroll-down στο news feed μου. Λίγο πριν με πάρει ο ύπνος, με έπιασα να χαζεύω φωτογραφίες που τραβήχτηκαν από μία ψηφιακή μηχανή ενώ έκανα ζάπινγκ στα κανάλια της τηλεόρασης. Τόσο απαραίτητος μου ήταν ο ηλεκτρισμός τις τελευταίες ώρες, με το ρεύμα να γίνεται… αποδεκτό απ’ όπου κι αν προέρχεται.

Οι ευγενείς… χορηγοί

Αφού λοιπόν συμφωνήσαμε πως το ρεύμα είναι το παν, κάπου εδώ πρέπει να δούμε πώς το παράγουμε. Γιατί τίποτα στη ζωή δε μας χαρίζεται. Πρώτος και πιο επώδυνος περιβαλλοντικά τρόπος για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας είναι η δημιουργία του από τα ορυκτά. Κι εδώ μπαίνει στη συζήτηση ο λιγνίτης, που όσο κι αν περηφανεύεται πως μπορεί να κινεί κυριολεκτικά τα πάντα, το αποτύπωμα που αφήνει στην ατμόσφαιρα δεν είναι και το πιο φιλικό. Όσο για τα προβλήματα υγείας που προκαλεί η μακροχρόνια έκθεση ανθρώπων σε αυτόν, ας μιλήσουν καλύτερα οι κάτοικοι της Κοζάνης και της Πτολεμαϊδας.

Ακολουθεί το νερό, με την υδροηλεκτρική ενέργεια να βρίσκεται σταθερά στη ζωή μας εδώ και τουλάχιστον 60 χρόνια. Τα υδροηλεκτρικά φράγματα αποτέλεσαν στην ουσία μία μεγάλη δεξαμενή δημιουργίας ενέργειας, πράγμα που (ευτυχώς) εκμεταλλευτήκαμε σε μεγάλο βαθμό ως περιοχή και ως χώρα. Πιο κοντινό μας παράδειγμα, το εργοστάσιο της ΔΕΗ που βρίσκεται στο Μοσχάτο Καρδίτσας, και τροφοδοτείται με νερό από τη Λίμνη Πλαστήρα, με τις τουρμπίνες του να «γεννούν» ρεύμα με πολύ χαμηλό κόστος.

Συνεχίζοντας, θα συνιστούσε παράλειψη αν δεν κάναμε μία αναφορά στον ήλιο και τον άνεμο που πασχίζουν να δώσουν μια πιο «πράσινη» κατεύθυνση στην ανθρωπότητα. Ο πρώτος ως γνωστόν είναι η μεγαλύτερη πηγή ενέργειας του πλανήτη, και τα φωτοβολταϊκά τιθασσεύουν την ενέργειά του εδώ και τουλάχιστον 40 χρόνια. Κι ας χρειάζεται μεγάλος αριθμός τους για να συμφέρουν οικονομικά, κι ας κάνουμε υπομονή τις μέρες που δεν έχει ηλιοφάνεια. Όσο για τον άνεμο, οι γεννήτριες που μετατρέπουν την ενέργειά του σε ηλεκτρισμό έχουν γίνει πεδίο αντιπαράθεσης σε κάθε γωνιά του πλανήτη όπου εγκαθίστανται, με τις περισσότερες μελέτες να τη θεωρούν ανώφελη ενεργειακά και οικονομικά.

Κλείνοντας, θα ήταν ακόμα μεγαλύτερο λάθος αν δεν κάναμε αναφορά στην πυρηνική ενέργεια, που όσο παρεξηγημένη κι αν είναι, άλλο τόσο μας βοηθά. Τα πυρηνικά εργοστάσια του πλανήτη τιθασσεύουν το ουράνιο και μας χαρίζουν ενέργεια εκατοντάδες φορές περισσότερη σε σχέση με τα ορυκτά. Ακόμα κι αν το ατύχημα το Τσέρνομπιλ ή αυτό της Φουκοσίμα έχουν χαραχτεί στη συλλογική μνήμη, πολλοί θεωρούν πως είναι το Α και το Ω της επόμενης μέρας. Μιας επόμενης μέρας που είναι ήδη εδώ και δεν είναι επικίνδυνη.

Η ηλεκτροκινούμενη Θεσσαλία

Οι μετακινήσεις συνιστούν αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας. Τρένα, αεροπλάνα και… βαπόρια μας μεταφέρουν με γρήγορες ταχύτητες στον προορισμό μας, ενώ το τελευταίο διάστημα ο ηλεκτρισμός κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος σε αυτό τον τομέα. Οι περισσότερες (αν όχι όλες) οι εταιρείες αυτοκινήτων έχουν εντάξει στη γκάμα τους ηλεκτροκινούμενα οχήματα. Τετράτροχα άρματα που και… γκάζι έχουν, και αθόρυβα είναι, ενώ στα μεγάλα τους πλεονεκτήματα περιλαμβάνονται η χαμηλή κατανάλωση ενέργειας και ο μικρός φόρος που πληρώνουν οι οδηγοί. Οι δε τιμές τους είναι φιλικές προς το πορτοφόλι μας, ενώ αν είσαι κάτοχός ενός από αυτά, μπορείς να κάνεις και μία σχετική… μόστρα! Σκέψου για παράδειγμα να είσαι περήφανος κάτοχος ενός… alternative αυτοκινήτου που και ελληνικό είναι κατά το ήμισυ, και κοστίζει γύρω στα 7.000 ευρώ, ενώ σου «καίει» μόλις ένα νόμισμα του ενός ανά 100 χιλιόμετρα. Δεν το λες και λίγο, με τη Δημοτική Εταιρεία Ύδρευσης και Αποχέτευσης Καρδίτσας να κάνει ένα πράσινο βήμα και να προμηθεύεται δύο διθέσια οχήματα από την εν λόγω εταιρεία.

Όλα τα προηγούμενα κι ακόμα περισσότερα θα είχαν κατά νου και στα πάντα καινοτόμα Τρίκαλα, όταν στα πλαίσια του προγράμματος Elviten που συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ανέπτυξαν πριν από λίγους μήνες τα  πρώτα 11 ηλεκτροκινούμενα οχήματα στους δρόμους της πόλης. Καθένα από αυτά απευθύνεται σε απλούς πολίτες ή επαγγελματίες που εργάζονται στον χώρο της διανομής, πράγμα που προσωπικά δε μας προκαλεί καμία έκπληξη, δεδομένου πως το 2015 είχαμε συναντήσει… ιπτάμενους ντελιβεράδες που μετέφεραν τα προϊόντα με πατίνια! Φαντάσου σε λίγα χρόνια το ΚΕΠ να σου κάνει παράδοση κατ’ οίκον του πιστοποιητικού που αιτήθηκες ηλεκτρονικά με drone, και θα μπορέσεις με άνεση να φωνάξεις πως τα Τρίκαλα έχουν πάντα τον τρόπο να μας απασχολούν ευχάριστα. Παρκάρεις, λέει, σε κοινόχρηστο χώρο, κι αν θέλεις να πεταχτείς κάπου για ψώνια, δανείζεσαι για λίγη ώρα το ηλεκτροκίνητο. Δήμαρχε, θα γυρίσουμε κανένα επεισόδιο του Black Mirror στα Κουτσομύλια ή να το αφήσουμε για το μέλλον;

Ας παρκάρουμε όμως στ’ αλήθεια το αυτοκίνητο για να εστιάσουμε στο τρένο, που όσο μας «ανεβάζει», άλλο τόσο μας «κατεβάζει». Μπορεί λοιπόν πρόσφατα ο ΟΣΕ να «πετσόκοψε» δρομολόγια από τις Θεσσαλικές πόλεις προς την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, όμως σε άξονα 2 ετών το σιδηροδρομικό δίκτυο της περιοχής μας θα είναι 100% ηλεκτροκινούμενο. Για την ακρίβεια θα είμαστε η μόνη περιφέρεια της χώρας που θα έχει έναν υπερσύγχρονο και αυτόνομο σιδηρόδρομο που θα κινείται με ηλεκτρισμό. Η αρχή έγινε τις τελευταίες μέρες του 2018, με τη γραμμή Καλαμπάκα – Παλαιοφάρσαλος να μετατρέπεται με σταθερούς ρυθμούς σε γρήγορη και αθόρυβη, σε συνέχεια του ήδη έτοιμου δικτύου Αθήνα-Θεσσαλονίκη. Τα έργα προχωρούν και αν όλα πάνε καλά μέχρι το τέλος του χρόνου αυτό θα έχει ολοκληρωθεί. Όσο για το πολύπαθο Λάρισα-Βόλος, τη στιγμή που διαβάζεις αυτό το άρθρο είναι πιθανό να έχει γίνει η δημοπράτηση και να έχουν πέσει οι πρώτες αξίνες στις γραμμές. Αρκεί και μόνο να σκεφτόμαστε πως θα φτάνουμε στην Αθήνα σε λιγότερες από 3 ώρες, και έπειτα να χαμογελάμε με νόημα. Αρκεί φυσικά να μη γίνει κανένα… shutdown.

Το “Game Over”;

Αν καταφέραμε να σε πείσουμε πως η ζωή μας δε θα είναι ίδια χωρίς τον ηλεκτρισμό, έφτασε η στιγμή να σου το εξηγήσουμε μεταφέροντάς σου τις απόψεις ειδικών. Καταρχήν οι φυσικοί και οι αστρονόμοι έχουν επαναλάβει δεκάδες φορές πως σαν ένοικοι αυτού του πλανήτη είμαστε τυχεροί. Τυχεροί που η αστρική μας γειτονιά είναι σχετικά ήσυχη και δε γινόμαστε στόχος φονικών ακτίνων από άστρα που καταρρέουν. Τι θα συνέβαινε όμως αν ο ήλιος γινόταν λίγο πιο ζωηρός, έστω και για λίγες μέρες;

Οι ηλιακές καταιγίδες αποτελούν τις εξάρσεις του μητρικού μας άστρου. Ενός ήλιου που όσο μας χαρίζει ζωή άλλο τόσο φονικός μπορεί να γίνει και να την καταστρέψει μία και καλή. Ένα τέτοιο φαινόμενο θα έκαιγε τις πιο ευαίσθητες συσκευές που θα ήταν συνδεδεμένες με την πρίζα, ενώ θα έβγαζε εκτός λειτουργίας τους περισσότερους δορυφόρους που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τη Γη. Σε απλή μετάφραση, αντίο τηλέφωνο και ίντερνετ για όσο διάστημα χρειαστεί μέχρι η ανθρωπότητα να σταθεί στα πόδια της. Παρόλα αυτά, δε φτάσαμε ακόμα στα χειρότερα, του πώς θα ήταν (ή ακόμα καλύτερα, δε θα ήταν) η ανθρωπότητα χωρίς καθόλου ηλεκτρισμό.

Δεν εξετάζουμε τον λόγο που θα συμβεί, παρά μόνο τα επακόλουθα. Οι λάμπες θα σβήσουν ενώ το τρεχούμενο νερό σε λίγα λεπτά θα γίνει είδος προς εξαφάνιση. Κι αν σε μία καταιγίδα θα χάσουμε τις ευαίσθητες συσκευές, σε αυτό το δυστοπικό σενάριο θα γίνει delete σε όλες. Οι μεγάλες, ψηφιακές βιβλιοθήκες θα είναι σα να μην υπήρξαν ποτέ, σαν επακόλουθο της εξαφάνισης του Internet. Άρα δε μιλάμε για κανένα συλλογιστικό άλμα όταν θα καταλήξουμε πως σε άξονα λίγων ημερών η οικονομία θα καταρρεύσει. Μαζί της θα πάρει και την ανθρωπότητα, η οποία θα υποστεί το σοκ της επιστροφής στη Λίθινη Εποχή. Ας ελπίζουμε βέβαια κάτι τέτοιο να μη συμβεί ποτέ, γιατί ευφυή όντα είμαστε και μας ταιριάζει να αλληλοσκοτωνόμαστε με πολυβόλα. Ας μην το γυρίσουμε στα ακόντια και τα τόξα.

Στις 20 Μαρτίου γιορτάζουμε τη Διεθνή Μέρα της Γης. Ευχή όλων μας, είναι να αρχίσουμε να εκτιμάμε όσα μας έχουν χαριστεί από τη φύση και την επιστήμη, για να μη φτάσουν ποτέ τα εγγόνια μας να μιλάνε για μία άπληστη γενιά που με τις παραλείψεις της σκότωσε τον πλανήτη. Έναν πλανήτη που πρέπει να γίνει… καταπράσινος εδώ και τώρα.

 

Go to TOP
Άνοιγμα