post image

Οι Μεγάλες Γιορτές του Πλανήτη

Ένα ταξίδι από χώρα σε χώρα γεμάτο στιγμές χαράς

Χριστουγεννιάτικα δέντρα, φάτνη, δώρα, κάλαντα, Άγιος Βασίλης, κουραμπιέδες, μελομακάρονα, ρόδια, γούρια, βασιλόπιτες, φλουριά, λαμπάκια, κάρτες, εικόνες χαρούμενες, που μας βάζουν στο κλίμα των ημερών. Οι οικογένειες και οι παρέες μεγαλώνουν, οι δρόμοι και οι πλατείες φωτίζονται και πλημμυρίζουν από κόσμο. Οι γιορτές πλησιάζουν και γνώριμες εικόνες θα προβάλλονται παντού. Τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά έχουν γίνει πλέον παγκόσμιες γιορτές, με αποτέλεσμα πολλά στοιχεία τους να ταξιδεύουν ταχύτατα και να αφομοιώνονται με μεγάλη ευκολία. Κάποια πράγματα είναι κοινά σε πολλές χώρες, ωστόσο κάθε μία έχει και τα δικά της έθιμα. Μέσα σε όλα αυτά η γνώριμη μορφή του Άγιου Βασίλη: o “Father Christmas” των Άγγλων, ο “Père Noël” των Γάλλων, ο “Sinterklaas” των Κάτω Χωρών, ο “Julenissen” των Νορβηγών, ο “Ded Moroz” των Ρώσων, μαζί με τους συντρόφους του, μοιράζει δώρα και χαμόγελα.

post image

Στην Ευρώπη οι εικόνες αυτών των ημερών δεν διαφέρουν πολύ. Εντυπωσιακά χριστουγεννιάτικα δέντρα στολίζουν τις πλατείας των πόλεων, χριστουγεννιάτικες αγορές, υπαίθριες ή μη στήνονται σε ανοιχτούς χώρους, τα παιδιά λαμβάνουν δώρα και μικροί και μεγάλοι μαζεύονται στο εορταστικό τραπέζι για εκλεκτά γεύματα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο στολισμό των σπιτιών με πολύχρωμα φωτάκια, κεριά, πολύχρωμα φανάρια και χριστουγεννιάτικες φιγούρες, ενώ σε κάποιες περιοχές συνηθίζεται να στολίζονται στον εξωτερικό χώρο φυσικά έλατα.

post image

Στην Αυστρία, η περίοδος των Χριστουγέννων ξεκινά αρκετά νωρίς, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου ή την πρώτη του Δεκεμβρίου. Κάθε χρόνο, το πρωί της Πρωτοχρονιάς, πραγματοποιείται η παγκοσμίως γνωστή συναυλία κλασικής μουσικής “NeuJahrsKonzert”, η οποία λαμβάνει χώρα στην πρωτεύουσα της Αυστρίας, Βιέννη, στην υπέρλαμπρη αίθουσα της Musikeverein. Η Φιλαρμονική της Βιέννης παρουσιάζει ένα πρόγραμμα που βασίζεται στην πλούσια βιεννέζικη παράδοση του βαλς και της πόλκας, με κορμό έργα των Johann Strauss I, Johann Strauss II, Josef Strauss και Eduard Strauss.

post image

Η πρώτη συναυλία δόθηκε το 1939 και η δεύτερη το 1945. Έκτοτε, ο θεσμός συνεχίζεται αδιαλείπτως και προβάλλεται τηλεοπτικά σε όλο τον κόσμο. (φώτο 2) Στην Αυστρία, τα δώρα τα μοιράζει στα παιδιά ο Άγιος Νικόλαος, στις 6 Δεκεμβρίου. Στις γερμανόφωνες περιοχές των Άλπεων, μαζί του κυκλοφορεί ο Krampus, ένας ανθρωπόμορφος δαίμονας που «τιμωρεί» τα «άτακτα και κακά» παιδιά. Η μορφή του είναι αρκετά τρομακτική, καθώς είναι τριχωτός, έχει κέρατα, οπλές και μια μεγάλη γλώσσα και πιθανολογείται ότι έχει παγανιστικές ρίζες.

post image

Το Βέλγιο, επίσης, μπαίνει στο πνεύμα των Χριστουγέννων από νωρίς με την ημέρα του Sinterklaas, την 6η Δεκεμβρίου, γιορτή του Αγίου Νικολάου, οπότε ο Άγιος με τον πολύτιμο βοηθό του Zwarte Piet (γνωστό και ως Μαύρο Πέτρο) μοιράζει τα δώρα από σπίτι σε σπίτι. Τα παιδιά κρεμάνε τις κάλτσες των δώρων στο τζάκι και αφήνουν σανό και ζάχαρη για το άλογο του Sinterklaas.

post image

Το βράδυ, ο Άγιος φθάνει στην οροφή του σπιτιού με το άλογό του και το βοηθό του, ο οποίος κατεβαίνει από την καμινάδα και αφήνει τα δώρα. Ο Sinterklaas έχει ένα βιβλίο στο οποίο διατηρεί όλα τα ονόματα των παιδιών και εξετάζει αν έχουν καλή ή κακή συμπεριφορά. Αν τα παιδιά δεν ήταν φρόνιμα, ο Zwarte Piet τα βάζει στο σάκο του και τα μεταφέρει πίσω στην Ισπανία!

post image

Στην Γαλλία, η παραμονή των Χριστουγέννων είναι εργάσιμη ημέρα. Ο Père Noël, δηλαδή ο Άγιος Βασίλης, δίνει τα δώρα του, το βράδυ της 24ης Δεκεμβρίου. Φυσικά, οι Γάλλοι δίνουν μεγάλη βαρύτητα στο εορταστικό τραπέζι τόσο των Χριστουγέννων, όσο και της Πρωτοχρονιάς, το οποίο και γεμίζουν με διάφορα φαγητά και γλυκά. Το κυρίως χριστουγεννιάτικο δείπνο –Réveillon- σερβίρεται την παραμονή των Χριστουγέννων, μετά τη βραδινή εκκλησιαστική ακολουθία, και είναι ιδιαιτέρως πλουσιοπάροχο. Σε ορισμένες περιοχές, μάλιστα, το επιδόρπιο αποτελείται από 13 διαφορετικά γλυκά, με φρούτα, ξηρούς καρπούς και κρέμα!

post image

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η περίοδος των Χριστουγέννων στη Γερμανία, απ’ όπου εξάλλου, ξεκίνησε το έθιμο του χριστουγεννιάτικου δέντρου κατά το Μεσαίωνα. Ένα από τα κύρια έθιμα είναι το λεγόμενο “Adventskranz”, σύμφωνα με το οποίο σε κάθε σπίτι τοποθετούν ένα κηροπήγιο με τέσσερις θέσεις, που συμβολίζουν τις τέσσερις τελευταίες εβδομάδες του έτους, και κάθε Κυριακή ανάβουν το αντίστοιχο κερί.

post image

Ακόμα ένα έθιμο είναι και το χριστουγεννιάτικο ημερολόγιο, το λεγόμενο “Adventskalender”. Αυτό είναι ένα ημερολόγιο με 24 θέσεις που συμβολίζουν τις ημέρες μέχρι τα Χριστούγεννα. Κάθε μέρα κρύβει μια έκπληξη: ένα μικρό δωράκι, ένα σοκολατάκι, ένα γλυκό!

post image

Όσο για την Ελβετία, έχει αρκετά κοινά έθιμα με τη Γερμανία και τη Γαλλία. Την τελευταία Πέμπτη, πριν τα Χριστούγεννα, τα παιδιά παρελαύνουν τραγουδώντας τα κάλαντα, ενώ στα χέρια τους κρατούν τεύτλα με κεριά και πηγαίνουν στο σχολείο, όπου γευματίζουν με ψωμιά και ζεστά λουκάνικα. Στην Ελβετία επίσης, υπάρχει ένα περίεργο έθιμο για τα κάλαντα, σύμφωνα με το οποίο σε κάποια χωριά την παραμονή των Χριστουγέννων οι άνδρες του χωριού, φοράνε μαύρα κοστούμια και ψηλά μαύρα καπέλα, κάνουν παρέλαση στους δρόμους και τραγουδούν τα κάλαντα. Ο ψηλότερος από αυτούς φοράει μία μακριά γενειάδα και μπαίνει μπροστά, κρατώντας στο χέρι του ένα μακρύ ξύλο που στην άκρη του έχει κρεμασμένα κουρέλια γεμάτα κάπνες.

post image

Το έθιμο ξεκίνησε από το χωριό Rheinfelden το 1342. Σύμφωνα με την παράδοση οι μόνοι επιζώντες από μια επιδημία που έπληξε την περιοχή αποφάσισαν να κάνουν καλές πράξεις, όπως να τραγουδούν τα κάλαντα την παραμονή των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Η Γερμανία και η Αυστρία μοιράζονται ένα ακόμη έθιμο: το περίφημο τουρνουά σκι “Four Hills”. Ξεκινά στη Γερμανία, στο Oberstdorf στις 29 – 30 Δεκεμβρίου και στο Garmisch – Partenkirchen την Πρωτοχρονιά και συνεχίζεται στην Αυστρία, στο Ίνσμπρουκ, στις 3 – 4 Ιανουαρίου και στο Bischofshofen, στις 6 Ιανουαρίου.

post image

Για τους Ισπανούς τα Χριστούγεννα είναι η πιο σημαντική εορτή του χρόνου και την παραμονή, “Noche Buena”, γιορτάζει όλη η οικογένεια μαζί. Ακολουθεί η Πρωτοχρονιά, η οποία ονομάζεται “Noche Vieja”, δηλαδή Παλιά Νύχτα, και η 6η Ιανουαρίου ή “Dia de Reyes”. Σε όλα σχεδόν τα σπίτια υπάρχει μινιατούρα της φάτνης μέσα στην οποία ήρθε στον κόσμο ο Ιησούς, όπως και στην Ελλάδα. Το βράδυ της 5ης Ιανουαρίου, τα παιδιά τοποθετούν τα παπούτσια τους στα μπαλκόνια ή στα παράθυρα. Η επόμενη μέρα, δηλαδή η ημέρα των Θεοφανείων ή “Fiesta de Los tres Reyes Mages”, είναι η ημέρα κατά την οποία οι Τρεις Μάγοι προσκύνησαν το νεογέννητο Ιησού και του πρόσφεραν τα δώρα τους. Σύμφωνα με την παράδοση, οι Τρεις Μάγοι έρχονται το βράδυ πριν τα Θεοφάνεια και γεμίζουν τα παπούτσια των παιδιών με δώρα.

post image

Στην περιοχή της Καταλονίας, καθώς και σε τμήματα της Ιταλίας, της Ανδόρας, της Πορτογαλίας και της υπόλοιπης Ισπανίας, οι άνθρωποι εφαρμόζουν ένα ασυνήθιστο έθιμο: κρύβουν έναν Caganer στη φάτνη του Ιησού. Είναι ένα αγαλματάκι στο οποίο αποτυπώνεται ένας Καταλανός χωρικός, με το παραδοσιακό κόκκινο καπέλο – μαντήλι και τα φτωχικά του ρούχα, με τα εσώρουχα του κατεβασμένα, την ώρα που… κάνει την ανάγκη του, συνήθως στην άκρη του σκηνικού. Είναι ο αγαπημένος των παιδιών και αποτελεί ιδιαίτερο θέαμα και για τους τουρίστες.

post image

Στη γειτονική Ιταλία, η περίοδος των Χριστουγέννων διαρκεί από τις 8 Δεκεμβρίου έως τις 6 Ιανουαρίου που είναι και η μέρα των Θεοφανείων. Οι εορτασμοί ξεκινούν με το σύνθημα που δίνεται από ένα κανόνι στη Ρώμη. Την παραμονή των Χριστουγέννων τα παιδιά ντύνονται βοσκοί και γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι, τραγουδώντας τα κάλαντα, ενώ ο κόσμος τους κερνά γλυκά και ξηρούς καρπούς ή τους δίνει λεφτά. Στις 25 Δεκεμβρίου, μετά το παραδοσιακό γεύμα, τα παιδιά απαγγέλουν ποιήματα και ανταμείβονται χρηματικά. Στις 6 Ιανουαρίου, την ημέρα των Θεοφανείων, έρχεται η γριά Befana, η οποία ψάχνει τον μικρό Ιησού και στην πορεία της αναζήτησής της αφήνει δώρα στα φρόνιμα παιδιά.

post image

Σύμφωνα με την ιταλική παράδοση, η La Befana σκούπιζε το σπίτι της, όταν δέχτηκε την επίσκεψη των Τριών Μάγων, οι οποίοι πήγαιναν να προσκυνήσουν το νεογέννητο Ιησού. Οι Τρεις Μάγοι της ζήτησαν να τους ακολουθήσει, αλλά η Befana αρνήθηκε, διότι δεν είχε τελειώσει από το σκούπισμα του σπιτιού. Αργότερα, το μετάνιωσε, μάζεψε όσα δώρα μπορούσε και προσπάθησε να τους ακολουθήσει. Δυστυχώς όμως, δεν τους βρήκε ποτέ. Συνεχίζει ακόμη την αναζήτησή της, γι’ αυτό κάθε χρόνο αφήνει δώρα στα παιδιά.

post image

Στην Μεγάλη Βρετανία, τα παιδιά γράφουν γράμματα στον “Father Christmas”, όπου του δίνουν ευχές και του ζητούν το δώρο τους. Ρίχνουν το γράμμα μέσα στο τζάκι, ώστε ο καπνός να το πάρει μαζί του και από την καμινάδα να το οδηγήσει στον Βόρειο Πόλο. Ένα έθιμο που έχουν σε μερικές περιοχές της Μεγάλης Βρετανίας – ακόμα και σήμερα – είναι την παραμονή των Χριστουγέννων, να πηγαίνουν σε κήπους με μηλιές και να πυροβολούν τα κλαδιά, προκειμένου να διώξουν τα «κακά» πνεύματα. Η αγγλική κλασική διακόσμηση περιλαμβάνει φωτεινά κόκκινα αλεξανδρινά γύρω από το τζάκι, καθώς και κλαδιά γκι που κρέμονται από την οροφή. Σύμφωνα με την παράδοση όποιος στέκεται κάτω από αυτό, πρέπει να ανταλλάσσει φιλιά με αγαπημένα πρόσωπα.

post image

Για τους Άγγλους δεν νοείται εορταστικό χριστουγεννιάτικο τραπέζι χωρίς γαλοπούλα, κρεατόπιτα και χριστουγεννιάτικη πουτίγκα για καλή τύχη. Ωστόσο, το πιο γνωστό αγγλικό έθιμο είναι η Boxing Day, η δεύτερη ημέρα των Χριστουγέννων, οπότε παραδοσιακά πραγματοποιούνται αγώνες ποδοσφαίρου για το πρωτάθλημα τόσο στην Αγγλία, όσο και στην Ιρλανδία και στη Σκωτία. Ο ορισμός της ημέρας αυτής ξεκινάει περίπου στις αρχές του 19ου αιώνα, σε όλες τις κτήσεις της τότε Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

post image

Στη Νορβηγία, τα Χριστούγεννα ονομάζονται “Jul” και έχουν τις ρίζες τους σε αρχαία γεωργικά έθιμα του Χειμώνα και της εποχής της συγκομιδής, καθώς ως χριστιανική γιορτή άργησαν να γίνουν γνωστά. Ο “Julenissen”, όπως ονομάζεται ο Νορβηγός Άγιος Βασίλης, μαζί με τους βοηθούς του φέρνει δώρα και καλή τύχη στο σπίτι και στο στάβλο. Οι Νορβηγοί πιστεύουν ότι όταν φτάνει η παραμονή των Χριστουγέννων, φέρνει μαζί της όλα τα κακά πνεύματα και τις μάγισσες, που ψάχνουν σκούπες για να τις καβαλήσουν.

post image

Έτσι, οι νοικοκυρές κρύβουν όλες τις σκούπες τους πριν τον βραδινό ύπνο, για να μην τις δει κάποιο από τα πνεύματα ή κάποια από τις γριές μάγισσες και μπει στο σπίτι για να τις πάρει! Και για μεγαλύτερη σιγουριά, ο πιο γενναίος άνδρας της οικογένειας βγαίνει έξω και ρίχνει έναν πυροβολισμό για να διώξει τα πνεύματα.

post image

Στη Ρωσία, τα Χριστούγεννα γιορτάζονται στις 7 Ιανουαρίου, βάση του ιουλιανού ημερολογίου. Την παραμονή των Χριστουγέννων, γνωστή και ως “Sochelnik”, οι πιστοί στολίζουν τα σπίτια τους με κλαδιά ελάτου, τηρούν αυστηρή νηστεία και επισκέπτονται την εκκλησία, προκειμένου να παρακολουθήσουν τις λειτουργίες. Στη Ρωσία οι εκκλησιαστικές παραδόσεις και οι κανόνες συνδυάζονται συχνά και μέχρι σήμερα ακόμα με διάφορες λαϊκές παραδόσεις και συνήθειες. Θεωρείται ότι ακριβώς την παραμονή των Χριστουγέννων καταργούνται όλες οι απαγορεύσεις και μυστηριώδεις δυνάμεις έρχονται στη Γη. Μερικές απ’ αυτές για να κάνουν κακό στους ανθρώπους, ενώ άλλες για να τους βοηθήσουν. Ακριβώς για αυτό τον λόγο πιστεύεται ότι την παραμονή των Χριστουγέννων μπορείς όχι μόνο να μάθεις την μελλοντική σου τύχη, αλλά και να προσπαθήσεις να την αλλάξεις.

post image

Άλλες παραδόσεις των Ορθόδοξων, μιμούνται τις παραδόσεις των Χριστουγέννων, από άλλα μέρη της Ανατολικής Ευρώπης. Για παράδειγμα, ένα λευκό τραπεζομάντιλο και σανό θυμίζουν το χριστουγεννιάτικο τραπέζι την παραμονή των Χριστουγέννων και τη φάτνη του Χριστού και ένα γεύμα χωρίς κρέας, προετοιμασμένο για την παραμονή των Χριστουγέννων, τρώγεται μόνο μετά την εμφάνιση του πρώτου αστεριού στον ουρανό. Ο ρώσος Άγιος Βασίλης ονομάζεται Ded Moroz, ή Father Frost. Συνοδευόμενος από την Snegurochka, την λεγόμενη Snow Maiden, φέρνει δώρα στα παιδιά και τα τοποθετεί κάτω από το δέντρο την Πρωτοχρονιά.

post image

Στην Σουηδία, έχουν το έθιμο της Santa Lucia, το σύμβολο του φωτός. Ο εορτασμός της προέρχεται από τις ιστορίες που έλεγαν οι μοναχοί που έφεραν για πρώτη φορά το Χριστιανισμό στη Σουηδία. Σύμφωνα με αυτές, η Αγία Λουκία ήταν μια νεαρή Χριστιανή που μαρτύρησε για την πίστη της το 304 μ.Χ. Ήταν η τιμωρία της, γιατί μετέφερε τρόφιμα κρυφά στους διωκόμενους χριστιανούς της Ρώμης, οι οποίοι κρύβονταν στις κατακόμβες κάτω από την πόλη. Φορούσε στο κεφάλι της κεριά για να έχει και τα δύο της χέρια ελεύθερα να μεταφέρει τα πράγματα.

13 Δεκεμβρίου ήταν επίσης το Χειμερινό Ηλιοστάσιο, η μικρότερη ημέρα του έτους, στο παλιό ιουλιανό ημερολόγιο, οπότε μια ειδωλολατρική γιορτή των φώτων στη Σουηδία μετατράπηκε σε χριστιανική. Στις 13 Δεκεμβρίου, το πρωί, το μεγαλύτερο κορίτσι της οικογένειας, ντυμένο στα λευκά, με μια κόκκινη κορδέλα γύρω από τη μέση της, πηγαίνει από σπίτι σε σπίτι και μοιράζει ζεστό καφέ με κουλουράκια. Στο κεφάλι φορά στεφάνι με αναμμένα κεριά, ενώ τραγουδά κάλαντα, βασισμένα στον ρυθμό του ναπολιτάνικου τραγουδιού «Σάντα Λουτσία».

Στον υπόλοιπο κόσμο, οι εικόνες των Χριστουγέννων ενδέχεται να διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό από τα συνηθισμένα. Στην Αυστραλία, επειδή ακριβώς τις μέρες των Χριστουγέννων έχουν καλοκαίρι, συνηθίζουν μετά το γεύμα των Χριστουγέννων, να πηγαίνουν είτε στην παραλία, είτε για έναν αγώνα κρίκετ. Καθώς στο νότιο ημισφαίριο ο χειμώνας είναι όταν εμείς έχουμε καλοκαίρι και το αντίστροφο, είναι λογικό τα Χριστούγεννα να γιορτάζονται υπό εντελώς διαφορετικές καιρικές συνθήκες. Ως εκ τούτου, το να απεικονίζεται ο Άγιος Βασίλης ντυμένος με κόκκινο παλτό και γούνα, καβάλα σε έλκηθρο για τα χιόνια, είναι κάτι εντελώς άτοπο. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, με τις νέες κατακτήσεις της τεχνολογίας, το παραδοσιακό του μέσο μεταφοράς δεν είναι άλλο από το τζετ σκι. Οπότε, ο Άγιος Βασίλης καταφθάνει από τη θάλασσα!

post image

Στην Ιαπωνία, έχουν αφομοιώσει πολλά από τα έθιμα των Δυτικών χωρών για τις μέρες των Χριστουγέννων, χωρίς το θρησκευτικό πλαίσιο. Αυτό γιατί μόνο το 1% του συνολικού πληθυσμού της Ιαπωνίας είναι χριστιανοί. Η γιορτή χρησιμοποιείται κυρίως για εμπορικούς λόγους. Έτσι, και εκεί τρώνε γαλοπούλα και στολίζουν το χριστουγεννιάτικο δέντρο. Δεν είναι τυχαίο ότι το εορταστικό δείπνο των γιορτών πολύ συχνά γίνεται στα… KFC. Θεωρείται γούρι να φας μια μέρα των γιορτών στο συγκεκριμένο fast food! Στην Ιαπωνία όμως, τα δώρα στα παιδιά τα φέρνει ο “Hoteiosho”, μια αρχαία θεότητα του ιαπωνικού πάνθεον με την ιδιαιτερότητα να έχει μάτια και πίσω στο κεφάλι του και έτσι παρακολουθεί και ξέρει ποια παιδιά ήταν φρόνιμα και ποια όχι στη διάρκεια της χρονιάς.

post image

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στη Χαβάη, όπου ο Άγιος Βασίλης, δεν έρχεται με έλκηθρο πάνω στα χιόνια, αλλά με κανό. Εκεί αφού φάνε, σολομό και χοιρινό, γλεντούν με γιουκαλίλι τραγουδώντας χριστουγεννιάτικες μελωδίες, τροποποιημένες όμως με χαβανέζικο ρυθμό. Στην Κένυα, αλλά και σε άλλες αφρικάνικες χώρες, τα Χριστούγεννα είναι τελείως διαφορετικά σε σχέση με τις υπόλοιπες Δυτικές χώρες. Αυτό γιατί εκεί τις μέρες των Χριστουγέννων έχουν καλοκαίρι. Έτσι, αντί για χριστουγεννιάτικο τραπέζι, ψήνουν στις αυλές των σπιτιών κάνοντας barbecue. Οι εκκλησίες στην Κένυα στολίζονται με πολύχρωμα μπαλόνια. Ωστόσο, τα δώρα και οι υπερβολικοί στολισμοί, είναι προνόμιο των πιο πλούσιων κατοίκων και οι ημέρες αυτές έχουν περισσότερο συμβολικό χαρακτήρα.

post image

Εικόνες και ιστορίες αμέτρητες για τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά σε όλο τον κόσμο… Ωστόσο, αυτά που έχουν αξία τις ημέρες αυτές, είναι κοινά και εξίσου σημαντικά σε κάθε άκρη της Γης… Καλές Γιορτές!

Go to TOP