post image

Απόγευμα Δευτέρας με τη Λένα Πλάτωνος

"Η πρωτοπορία είναι μια έννοια στιλπνή και παιχνιδιάρα"

Οξυδερκής, πρόσχαρη, ακριβοθώρητη όταν και όσο πρέπει. Το καλλιτεχνικό διαμέτρημα της Λένας Πλάτωνος αλλά και η στάση ζωής της εμπνέουν έναν ιερό σεβασμό ο οποίος μπορεί να παγιδεύσει τον ακροατή και να τον εμποδίσει στην παρατήρηση της άλλης, πιο «γήινης» πλευράς της. Κάτι τέτοιο παραλίγο να συμβεί και με μας, λίγο πριν γίνει, εντελώς δειλά, η πρώτη μας προσέγγιση γι’ αυτή τη συνάντηση. Αφορμή για όσα διαδραματίστηκαν, αποτέλεσε το μυσταγωγικό, συναυλιακό της comeback τη δεύτερη εβδομάδα του Φεβρουαρίου στο Six d.o.g.s. Χρειάστηκε λοιπόν ένα δίλεπτο τηλεφώνημα: «Να μιλήσουμε για όσα αγαπάς με πατημένο το record;» και ένα άμεσο «OK» για να οριστεί το ραντεβού για τη Δευτέρα 20 Φεβρουαρίου στο σπίτι της. Ήταν εκείνο το απόγευμα που έμελλε να τελειώσει ποτέ, στο στο πιο φωτεινό και φιλόξενο οίκημα του Χολαργού.

Πιστοί στο ραντεβού μας, και παρά την χαοτική κίνηση στους δρόμους της Αθήνας, φτάνουμε τελικά στην ώρα μας. Η γειτονιά θυμίζει επαρχία, ο ήλιος λάμπει και μεις χτυπάμε διστακτικά το κουδούνι ενός ισογείου σε έναν μικρό και ήσυχο δρόμο του Χολαργού. Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα μας χωρίζει μια ανάσα από το πιάνο στο οποίο γράφτηκε το “Σαμποτάζ”, ο δίσκος που κλώνισε το ελληνικό μουσικό στερέωμα στις αρχές της δεκαετίας του ’80 και έφερε τον ηλεκτρονικό ήχο στη συχνότητα των FM, καθώς και στα ηχοσυστήματα των «περίεργων» εκείνης της εποχής. Καθόμαστε σε έναν χώρο απαράμιλλης αισθητικής, μέρος που θαρρείς πως αποτελεί μία χρονοκάψουλα, μέσα στην οποία το παρελθόν και το παρόν αλληλεπιδρούν παιχνιδίζοντας.  Ώρα να ξεκινήσει η συζήτηση, με τη συνοδεία καφέ υπό τους ήχους των Eric Clapton, Police και Air: «Μου φαίνεται πως ήρθε η άνοιξη», μας αναφέρει χαμογελώντας και ακολουθεί ένα μικρό rewind μία βδομάδα πριν, στη συναυλία της. «To live στο Six d.o.g.s. ήταν πολύ συγκινητικό. Μου έχει μείνει μια γεύση απίθανη. Πέραν του παιξίματος, δεν περίμενα ότι υπάρχει τέτοια ζωντανή επαφή, τέτοια διάδραση με τον κόσμο».

– Σου προκαλεί εντύπωση το τεράστιο ηλικιακό φάσμα του κοινού σου;
– Όχι, γιατί νιώθω σα να το έχω ξαναδεί. Αρχές της δεκατίας του ’80, με θυμάμαι να κάθομαι μόνη μου στο σαλόνι. Οι φίλοι μου είχαν ήδη φύγει κι έφτιαχνα μουσική. Ταυτόχρονα σκεφτόμουν πώς θα είναι τα πάρτι μετά από 30 και 40 χρόνια. Συνέθετα δηλαδή τα σάουντρακ, αναρριχώμενη τη σκάλα του μέλλοντος.
– Έμοιαζαν καθόλου οι εικόνες που μου αναφέρεις, με αυτό που βιώνεις σήμερα;
– Μοιάζουν, αλλά σε κάποιες εκφάνσεις τους είναι πιο άσχημες

Εμμένω σε αυτό, γιατί έχω ακούσει δεκάδες φορές πως το κοινό της Λένας Πλάτωνος είναι το πιο όμορφο και ιδιαίτερο. Το ίδιο πιστεύω κι εγώ, αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία. Τί γνώμη όμως έχει η ίδια; «Είναι όντως το πιο γλυκό κοινό. Κι ελπίζω αυτά τα παιδιά να αντισταθούν στα πλην του τώρα. Ελπίζω πολύ στις νεαρές ηλικίες. Οι άλλες είναι λίγο χαμένες, παραδομένες. Ζητάνε την αντίσταση αυτά τα παιδιά, που μόλις βγάλανε το πρώτο τους μουστάκι». Στη συνέχεια, ακολουθεί βουτιά στον ασπρόμαυρο κόσμο των πλήκτρων του πιάνου: «Ξεκίνησα να παίζω σε ηλικία δυόμιση ετών. Ο πατέρας μου δε με πίεσε ποτέ. Τον έβλεπα να κάθεται στο πιάνο και να κάνει improvisation. Διηγούνταν ιστορίες με αρχή, μέση και τέλος. Κάτι τέτοιο ήθελα να κάνω κι εγώ». Θα μπορούσα να ταυτίσω κάθε λέξη και εικόνα που μου διηγείται με ένα αντίστοιχο τραγούδι. “Kήποι των παιδικών θριάμβων μας, φεύγετε, και για πού”, τραγουδά στην “Araschnia Levana” από τα Λεπιδόπτερα.

Το κοριτσάκι μεγάλωσε, σπούδασε στο Ωδείο Αθηνών και έπειτα βρέθηκε στη Βιένη και το Βερολίνο. Εκεί είδε για πρώτη φορά ζωντανά τους Jethro Tull, στην περιοδεία του Aqualung. Ίσως η Cross-Eyed Mary να φταίει για όλα…  «H συγκεκριμένη συναυλία άνοιξε το φανταχτερό λουλούδι μέσα μου. Σα να ξεπήδησε μια φωτεινή επιγραφή που έλεγε πως πρέπει να κάνω τέτοιου είδους συναυλίες. Λατρεύω την κλασική μουσική, αλλά τότε κατάλαβα δε θέλω να γίνω η πιανίστα με το μακρύ φουστάνι που θα παίζει στο πιάνο έργα των μεγάλων κλασικών». Ο σκληρός ήχος ήταν η ηχηρή προτίμηση της Λένας εκείνη την περίοδο. Πέραν των Jethro Tull, oι Led Zeppelin «εκπληκτικά δεμένος ήχος». Last but not least, Black Sabbath, Deep Purple. Grand Funk. Air: «Το Playground Love είναι υπέροχο κομμάτι». Ακούσματα που γεννούν αυτομάτως το ερώτημα περί της “ηλεκτρονικής” της ταυτότητας. H απάντηση, αμεσότατη: «Mέσα σε όλα αυτά υπήρχαν και οι White Noise. To Electronic Storm είναι δίσκος που καθόρισε την μετέπειτα πορεία μου και η Delia Derbyshire υπήρξε σπουδαία εκφραστής αυτού του ήχου».

– Κάπως έτσι φτάσαμε στο Σαμποτάζ;

Ο δίσκος με τον Καρυωτάκη (σ.σ. Καρυωτάκης – 13 τραγούδια) είναι ουσιαστικά ο πρώτος προσωπικός μου. Είχε γραφτεί πριν το Σαμποτάζ, αλλά ο Πατσιφάς τον θεωρούσε βαρύ. Τότε μου είχε πει «βρες μια κοπέλα της ηλικίας σου», ξέροντας πολύ καλά ποια θα είναι. Βρέθηκα με τη Μαριανίνα Κριεζή που έγραψε τους στίχους και όλα πήγαν κατ’ ευχήν. Kάπου εδώ, αξίζει μία μικρή, εμβόλιμη αναφορά στον Αλέκο Πατσιφά, τον πιο διορατικό, ίσως, Έλληνα εταιρειάρχη. Ήταν ο άνθρωπος που κατέστησε τη Λύρα σαν τη δισκογραφική εταιρεία με τον πιο ποιοτικό κατάλογο καλλιτέχνων και τους πιο ανοιχτούς μουσικούς ορίζοντες. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι ο αρχικός τίτλος του Σαμποτάζ ήταν Πτήση 201, από το επίσης ομώνυμο τραγούδι. «Τελικά τον ονομάσαμε Σαμποτάζ, με πολλαπλές αναγνώσεις». Πάντως το σαμποτάζ στην ελληνική δισκογραφία (με την ερμηνευτική συναυτουργία του Γιάννη Παλαμίδα και της Σαβίνας Γιαννάτου) ήταν προφανές. 2 χρόνια μετά, το 1983, στήνει παρτίδα με τον Μάνο Χατζηδάκι. “To ’62 του Μάνου Χατζηδάκι” με τις μινιμαλιστικές, ηλεκτρονικές διασκευές και τις ερμηνείες της Πασπαλά έχουν αφήσει το δικό τους στίγμα στην ελληνική μουσική. Πιο εκπληκτικό είναι όμως το γεγονός πως οι 4 πρώτες δουλειές της Λένας Πλάτωνος είναι εξίσου επιδραστικές και διαχρονικές. Από την συμμετοχή της στην Λιλιπούπολη που την έβαλε στα μεγάλα “ραδιοφωνικά σαλόνια” μέχρι και τον Χατζηδάκι, με κάποιες από τις εκτελέσεις του συγκεκριμένου δίσκου να θεωρούνται οριακές.

Ακολούθησαν οι Μάσκες Ηλίου, το Γκάλοπ και τα Λεπιδόπτερα. Μέσα σε ενάμιση χρόνο η ηλεκτρονική μουσική της χώρας ενηλικιώθηκε μέσα από τη δημιουργική γραφή της Λένας Πλάτωνος. Αυτή η υπερπαραγωγική της περίοδος μας χάρισε πολλά και σπουδαία κομμάτια. Όπως ο Μάρκος, από το Γκάλοπ, ο σκύλος που είχε άδοξο τέλος: «Το σημείο στο οποίο αναφέρω [τα χέρια που τον δηλητηριάσαν να πάθουν καρκίνο] είναι όντως κουβέντα των ιδιοκτητών του. Έχω πάρει στιγμές από τη ζωή. Αυτό είναι το θέμα του δημιουργού. Βάζει δικά του πράγματα, αλλά παίρνει πράγματα κι από την καθημερινότητα. Μινιατούρες. Τους δίνει το βάθος και την προοπτική με το μοντάζ που θα τους κάνει. Τα βάζει στο μεγάλο καζάνι». Προσωπικό βίωμα αποτελεί και η ιστορία των Εμιγκρέδων της Ρουμανίας, μιας και το σπίτι της οικογένειας Πλάτωνος βρισκόταν πίσω από την αμερικάνικη πρεσβεία. Ήταν μεγάλη υπόθεση για τα μέσα της δεκαετίας του ’80 αυτή η γλυκιά παραδοχή της συνύπαρξης με τους Ρουμάνους.

– Πώς αντιδράς σε όρους όπως ευρωπαϊκή ενοποίηση, ομοσπονδία και παγκοσμιοποίηση;
– Ούτε με προβληματίζει, ούτε μου αρέσει υπερβολικά, όμως με διευκολύνει. Μ’ αρέσουν οι διαφοροποιήσεις και οι μικροσυγκρούσεις με πολιτισμική υφή. Όσο για τις βίζες, αυτές αποτελούν τον απόλυτο εξευτελισμό του ανθρώπινου είδους.
Επιστροφή στην δισκογραφία της. Οι Μάσκες Ηλίου, στις οποίες έκανε τη μεγάλη στροφή και έγινε ερμηνεύτρια, επανεκδόθηκαν πρόσφατα σε βινύλιο από τη δισκογραφική εταιρεία Dark Entries, που εδρεύει στην Καλιφόρνια. Το ίδιο συνέβη και με το Γκάλοπ.

– Χαίρεσαι όταν σε αποκαλούν πρωτοπόρο της ηλεκτρονικής μουσικής;
– Χαίρομαι ως εκεί που το συνειδητοποιώ. Τί θα πεί πρωτοπορία; Είναι μία έννοια στιλπνή και παιχνιδιάρα. Σφαιρική σαν μια μπάλα που έχεις στα χέρια σου.

Έπειτα από μία ώρα, και αφού εξαντλήσαμε όλη, κυριολεκτικά, τη δισκογραφία της, σταθήκαμε στον κινηματογράφο: Η μεγάλη της αγάπη τα τελευταία πολλά χρόνια είναι ο Ταρκόφσκι. Εξίσου αγαπητός της, ο Μικελάντζελο Αντονιόνι: «Η Ταυτότητα μίας γυναίκας έχει μέσα μουσική του Scriabin. H κοπέλα λέει στον φίλο της πως είναι έγκυος, αλλά πατέρας είναι κάποιος άλλος. Όμως θα κρατήσει το παιδί και είναι ευτυχισμένη με αυτή της την απόφαση. Στη στροφή της κοινωνίας μας, η γυναίκα, το ξενοδοχείο στη Βενετία και τα λευκά περιστέρια, ενώ μέσα παίζει Scriabin. Με συγκλόνισε η σκηνή γιατί δεν ήξερα πως ο Aντονιόνι έχει σχέση μαζί του. Έπειτα η μουσική κάνει fade-out και το πλάνο επιστρέφει στην κοπέλα. Η μουσική αλλάζει και ξεκινάν ηλεκτρονικοί ήχοι των 80’s. Eκστατική σκηνή».

post image

Επίσης, αποφεύγει σε μεγάλο βαθμό τις ταινίες και τα βιβλία που έχουν γίνει ευρύτατα γνωστά. Δεν έχει δει για παράδειγμα τον Λώρενς της Αραβίας ή τον Δόκτωρ Ζιβάγκο. Δεν έχει διαβάσει, επίσης, Όργουελ. Μου προκαλεί μεγάλη εντύπωση γιατί το… ταλαιπωρημένο και κατατρεγμένο από θεούς και δαίμονες τραγούδι της “Υπεραγορά Ι” παρουσίαζε το 1990 μία τελείως οργουελλική εκδοχή της εισχώρησης των μηχανών στη ζωή μας. «Πολύ νωρίτερα, σε μία δισκοκριτική για τις Μάσκες Ηλίου έλεγαν ήδη πως είμαι οργουελλική». Αφήνουμε όμως την ροδοσταχτιά ουτοπία της Υπεραγοράς και γυρίζουμε στο σινεμά. Zabriskie Point του Αντονιόνι. Pink Floyd στο σάουντρακ: «Τους έχω ακούσει με συγκλονιστική θέρμη και με στιγμάτισαν». Aκολουθεί δεκάλεπτη αναφορά στα On the Run και Time από το ανυπέρβλητο Dark Side of the Moon.

Καμιά φορά, νοσταλγεί έντονα το παρελθόν. Θυμάται, για παράδειγμα, χαρακτηριστικά, την εμφάνισή της στο Ηρώδειο το 2009. Το εκπληκτικό γκρουπ μουσικών που τη συνόδευε, και δηλώνει κατηγορηματικά πως θέλει να ξανασυνεργαστεί μαζί τους. Υπάρχει μάλιστα το ενδεχόμενο να την απολαύσουμε (πολύ σύντομα) σε ένα από τα μεγάλα φεστιβάλ των Αθηνών με πλήρη μπάντα. Όσον αφορά τις συνεργασίες της με τραγουδιστές, οργίζεται όταν ανακαλεί στη μνήμη της τη συνεργασία που δεν έγινε ποτέ με τον Γιάννη Αγγελάκα: «Τον θεωρώ σπουδαίο αφηγητή. Είχαμε δουλέψει πάνω σε υλικό για μία συναυλία που θα γινόταν στο Γκάζι. Όμως κάποια νομικά κολλήματα από μεριάς Τεχνόπολης, που προέκυψαν ένα μήνα πριν τη συναυλία, δε μας επέτρεψαν να εμφανιστούμε».

post image

Ακούει όμως σύγχρονη μουσική η Λένα Πλάτωνος; H απάντηση ίσως σας εκπλήξει: «Η κεραία μου είναι πάντα ανοιχτή. Mου αρέσει κατά έναν πολύ περίεργο τρόπο ο DJ Armin van Buuren. Τα κομμάτια του αλλά και το σώου που κάνει. Αυτή η φαντεζί electro και το χάρισμά του να μαγεύει τα πλήθη. Κι ας είναι λίγο κιτς σε κάποιες φάσεις. Στα DJ sets υπάρχει μεγάλη συναυτουργία. Πρέπει όμως να διευκρινήσουμε και κάτι. Το κοινό σε τέτοιου είδους σώου είναι πιο εύκολα χειραγωγίσιμο και οι ουσίες παίζουν πολύ μεγάλο ρόλο σ’ αυτό». Πίσω στα 90’s, η σκηνή του Μπρίστολ δεν την αφήνει καθόλου αδιάφορη: «Έχω πάρα πολύ ψηλά αυτή τη σκηνή και ειδικά τους Massive Attack. To 100th Window είναι πολύ μεγάλος δίσκος». Nα μιλήσουμε όμως και για το μέλλον; «Ο δίσκος που έχω ετοιμάσει εδώ και καιρό σε ποίηση της Emily Dickinson ψάχνει να βρει δισκογραφικό σπίτι, καταρχήν στο εξωτερικό. Θα ήθελα να τυπωθεί και έπειτα να δοκιμαστεί στις ψηφιακές πλατφόρμες. Πιστεύω στην άμεση δημοκρατία του YouTube, αυτή που υφίσταται, ακόμα τουλάχιστον, μέχρι σήμερα».

Λίγο πριν αποχαιρετήσουμε την πνευματική μας μητέρα, αυτή μας διηγείται μία, όπως φάνταζε εκείνη τη στιγμή, τελευταία, ιστορία. Aφορμή, η λέξη ξένος: «Στην πολύ δύσκολη στιγμή της ζωής μου, είδα ποιοι πραγματικά ήταν δίπλα μου. Ξένοι άνθρωποι μου σταθήκανε σαν συγγενείς. Οι συγγενείς όχι απλώς λακίσανε, αλλά με πολεμήσανε. Μπορείς να ζήσεις στιγμές πάρα πολύ δυνατές με έναν ξένο, σε εισαγωγικά άνθρωπο. Ίσως αυτόν τον άνθρωπο να μην τον έχεις επιλέξει καν». Στιγμές που υπερβαίνουν ακόμα και τον παράγοντα που ακούει στο όνομα χρόνος.

– Σκέφτεσαι πόσο μεγάλη θα ήταν η ζωή αν τη μετρούσαμε σε δευτερόλεπτα;

Σκέψου με τη σειρά σου τί μπορεί να ζήσει κάποιος εις βάθος μέσα σε ένα δευτερόλεπτο…

Τα δευτερόλεπτα λοιπόν περνούν και αλιεύουμε μία είδηση που μας καθηλώνει. Οι τελευταίες ανακαλύψεις των αστρονόμων και αστροφυσικών θα αποτελούν το κύριο θέμα ενός φιλόδοξου έργου που σχεδιάζει εδώ και λίγο καιρό η Λένα Πλάτωνος: «Θα είναι μία διαστημική όπερα, που θα έχει και τα οικογενειακά της, τα τετριμμένα δηλαδή της σπιτονοκοικοκυράς. Όμως τo θεματικό της κέντρο θα είναι η νέα αντίληψη περί ύπαρξης ζωής έπειτα από της νέες ανακαλύψεις των επιστημόνων. Με γοητεύει το ενδεχόμενο να υπάρχει ζωή στην αστρική μας γειτονιά». Χρήσιμος σύμβουλος στη σύλληψη του concept είναι ο διάσημος αστροφυσικός Μάνος Δανέζης, με τον οποίο συναντήθηκαν αρκετές φορές το τελευταίο διάστημα. «Θέλω τα τελευταία επιτεύγματα της επιστήμης να κυριαρχήσουν στην ανθρώπινη σκέψη. Πέρα από τον αγώνα για να ανακαλύψουμε ζωή αλλού, η θεωρία των 11 διαστάσεων, των Χορδών ή αυτή του Multiuniverse είναι από μόνες τους ένα τεράστιο άλμα». Ρωτά τη γνώμη μου. Τί να της πω και τί να κρατήσω για μένα; Θέλω η ανθρωπότητα να ανοίξει τους ορίζοντές της για αλλού. Θέλω 20 γενιές μετά οι άνθρωποι να έχουν μία ιστορία να διηγούνται, που στους νέους εκείνης της εποχής θα φαντάζει σαν ένας ακόμα μύθος: Aυτή μιας μπλε κουκίδας απ’ την οποία ξεκίνησαν όλοι οι νέοι Κολόμβοι το ταξίδι τους στον μεγάλο διαστημικό ωκεανό.

post image

«Θέλω να ανακαλύψουμε τη Θεωρία του Παντός», ανταπαντά. «Να μιλήσουμε για μια νέα οπτική της ζωής στην οποία ο θάνατος δεν είναι το τέλος. Είμαστε όλοι φτιαγμένοι από την ίδια αρχέγονη σούπα. Τίποτα δε διακόπτεται σ’ αυτή την αέναη ροή».

Έχει νυχτώσει. Το ραντεβού μας κράτησε πολύ περισσότερο απ’ όσο είχαμε υπολογίσει. Ρίχνουμε μια τελευταία, φευγαλέα ματιά, στο, θαρρείς μεταφυσικό, πιάνο που δεσπόζει στο κέντρο του σπιτιού. Έχει να κουρδιστεί δέκα χρόνια και δε χάνει ούτε νότα. Την ευχαριστούμε για τη θερμή φιλοξενία και ανανεώνουμε το ραντεβού μας για κάποια στιγμή στο μέλλον. «Παιδιά να μην καπνίζετε πολύ: Εγώ το έκοψα μονομιάς», μας ψιθυρίζει. Κι όμως, αγαπητή μας Λένα: Στην πιο όμορφη και διάσημη φωτογραφία σου, κρατάς τσιγάρο.

post image

 

Go to TOP