A Taste Of Honey

Ο Αλέξανδρος Γκουσιάρης είναι ένας πολίτης του Κόσμου

 

21 Μαρτίου του 2019, η πρώτη τηλεφωνική επαφή. Ο Αλέξανδρος Γκουσιάρης μας κόβει με την πρώτη τον πληθυντικό. Γνωρίζει τη στήλη στην οποία του προτείνουμε να φιλοξενηθεί, αλλά μας τονίζει πως δε νιώθει ήρωας. Τέτοιοι χαρακτηρισμοί ανήκουν σε άλλους, που κατάφεραν πολλά περισσότερα. Την επόμενη μέρα βρέθηκε στο γραφείο μας, εκεί που με ένα φλυτζάνι τσάι και ένα τσιγάρο ανά χείρας η συζήτηση ξεκίνησε και δεν έλεγε να τελειώσει.

Δηλώνει γεωργός και μελισσοκόμος και η επιχειρησή του με έδρα ένα μικρό χωριό της Καρδίτσας εστιάζει αμιγώς στα βιολογικά. Το όνομά της «Αλέξανδρος Γκουσιάρης» γιατί το 1996 που ξεκίνησε δεν υπήρχε η ανάγκη για «φαντεζί» ονόματα. Η στραγγιστή του ντομάτα (για τους Άγγλους… περαστή) και το μέλι του εξάγονται σε τεραστίου μεγέθους και status πολυκαταστήματα της Ευρώπης. Όμως δε θέλει να μιλήσουμε γι’ αυτό. «Το τερμάτισαν» άλλοι, χωρίς να εστιάσουν εκεί που πρέπει και το έχει παράπονο. Ας δώσουμε λοιπόν το λόγο σε έναν εναλλακτικό άνθρωπο, που ονειρεύεται έναν κόσμο με τροφή για όλους. Έναν άνθρωπο που αφήνει το χωράφι για να πάει σε συνέδρια, και ισχυρίζεται πως μπορεί να μιλάει για τις μέλισσες πολλά συνεχόμενα οκτάωρα χωρίς παύση.

Η έδρα

Το χωριό ονομάζεται Ηλιάς και είναι το τελευταίο νοτιανοτολικά του Νομού Καρδίτσας. Εκεί βρισκόμαστε, αν και γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Καρδίτσα, και συγκεκριμένα στην Αγία Παρασκευή.

Η οικογένεια

Αστική. Ο πατέρας έφυγε από το χωριό, σπούδασε στη Θεσσαλονίκη και έπειτα δούλευε στην Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών Καρδίτσας. Άρα η σχέση μου σε κάποιο βαθμό με τον πρωτογενή τομέα προϋπήρχε, όπως και η εικόνα των Χριστούγέννων και του Πάσχα στο χωριό, με αρνιά και παιχνίδι. Πολύ παιχνίδι. Το καλοκαίρι, ποτίσματα με μπεκ και λάσπη ως το γόνατο.

Τα μαθηματικά

Είχα μια τάση από παιδί εξαιτίας ενός καθηγητή που μου την ευφύσησε στο σχολείο. Έτσι βρέθηκα μετά από λίγα χρόνια στο Μαθηματικό του Ηρακλείου, μιας και δεν ήθελα να είμαι στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Έβλεπα παιδιά να σπουδάζουν εκεί και κάθε Σαββατοκύριακο να είναι εδώ. Ήθελα να ‘μαι κάπου μακριά.

Το… άλμα

Κρήτη, δύσκολοι καιροί και τα λεφτά λιγοστά. Μέσα δεκαετίας του ’80. Η δημοτική βιβλιοθήκη του Ηρακλείου ήταν ένας σημαντικός προορισμός, γιατί αυτή του πανεπιστημίου ήταν… γεμάτη μαθηματικά. Τότε έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλίο που το θυμάμαι σα να μην πέρασε μια μέρα. Το χρώμα, πορτοκαλί, «Μελισσοκομία» του Νικολαΐδη. Όρθιος λοιπόν, σ’ ένα διάλειμμα διαβάσματος, ρούφηξα μεμιάς ένα βιβλίο μελισσοκομίας και μου ξυπνήσανε μνήμες από την ιστορίες της γιαγιάς, με τα μελίσσια της μητέρας της. Έτσι, στα 21 μου, ήρθε σε επαφή με έναν κόσμο που δεν γνώριζα και δεν τον περίμενα και μαζί με έναν φίλο αγοράσαμε 2 μελίσσια. Τα βάζαμε με τον Μανώλη στο πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου και κάναμε μεταφορές. Στη συνέχεια βρέθηκα στη Θεσσαλονίκη για επιμόρφωση σ’ αυτά και μετά τα σεμινάρια τα πούλησα. Είχαν φτάσει περίπου τα 100, αλλά έπρεπε να τελειώσω το πανεπιστήμιο.

Η οριστική απόφαση

Βρέθηκα να κάνω ιδιαίτερα μαθηματικών, κάτι που ένιωθα πως δεν έπρεπε. Με ενοχλούσε που έπαιρνα λεφτά για να διδάξω κάτι που έπρεπε να μάθουν από το σχολείο. Χίλιες φορές να παράγω και να πουλάω μέλι, παρά γνώση που έπρεπε να δίνεται δωρεάν

Η επιστροφή, η επιχείρηση και η στραγγιστή ντομάτα

Νέος αγρότης, Ηλιάς, 1996. Ξεκινάμε με το μέλι και στο οποίο τοποθετούμε ετικέτες διαφόρων εταιρειών, οπότε εξαρχής δεχόμαστε πολλούς ελέγχους. Το ’98 έκανα το πρώτο σχέδιο βελτίωσης και το 2000 κάποιοι από τους συνεργάτες μας από το εξωτερικό, δοκίμασαν τις ντομάτες που είχαμε στον κήπο. Σπιτικές, από παλιό σπόρο. Πήραν 5 μπουκάλια και αφού προφανώς έκαναν μικροβιολογικούς ελέγχους, έπειτα από λίγες μέρες λάβαμε ένα mail στο οποίο ρωτούσαν αν μπορούμε να δοκιμάσουμε την παραγωγή 1000 μπουκαλιών το χρόνο.

Η συνέχεια

Το επόμενο βήμα έγινε το 2007, με το δεύτερο σχέδιο βελτίωσης, όταν μεγάλωσε ο χώρος, έγινε αποκλειστικά τομάτας σε εκείνο το σημείο και πιστοποιήσαμε τα χωράφια ως βιολογικά.

Η ομάδα

Νοικιάζω τα χωράφια από το Χρήστο και την Όλγα. Χωρίς αυτούς δε θα υπήρχε η ντομάτα. Όταν εγώ φορτώνω στο φορτηγό, ο Χρήστος το βράδυ θα είναι με τη μηχανή και θα αλωνίζει. Ότι μπορεί ο καθένας. Είμαι πολύ «μπλεγμένος» με τα μελίσσια και αυτό με περιορίζει από το χρόνο που μπορώ να διαθέσω στη γη.

Το μάθημα

Έπρεπε κάποιοι να μας δείξουν το δρόμο. Οι Άγγλοι, που μας βοήθησαν όταν στήσαμε τη γραμμή παραγωγής. Όμως αυτό έγινε χωρίς να αλλάξει καθόλου η παραδοσιακή συνταγή και ήταν κάτι που μας δικαίωσε.

Οι αποφάσεις

Είναι ομαδικές και οικογενειακές. Η γυναίκα μου, Σοφία, που έχει το εικαστικό κομμάτι των ετικετών είναι κι αυτή κομμάτι της επιχείρησης, εκτός φυσικά της αμέριστης στήριξης που έχει προσφέρει, πολλά χρόνια τώρα. Τυχαία λοιπόν, μια μέρα, έβαζε στο τέλος της σεζόν ντομάτες από την παραγωγή σε βάζα, τις παστερίωνε, και το χειμώνα τις χρησιμοποιούσε στο φαγητό. Πραγματικά… καταλάθος, ένα βράδυ άνοιξε η κόρη μας το βάζο και η μυρωδιά της θύμησε τα γεμιστά. Έριξα λοιπόν μια κουταλιά ρύζι μέσα, το παστερίωσα, και έπειτα από 2 χρόνια δοκιμών προχωράμε και σε μια άλλη ιστορία. Όσο για τους φίλους, είναι από τους πρώτους που δοκιμάζουν τα προϊόντα μας. Πολύ σημαντικό, να μοιράζεσαι χαρές και δυσκολίες. Ελαφραίνει η ζωή.

Η μόδα και μία ιστορική αναδρομή

Βοηθάνε και οι μόδες στο βιολογικό αλλά η ιστορία είναι μεγάλη και παλιά. Στην Πρώτη Αγροτική Επανάσταση είχαμε ένα φοβερό πέρασμα από τον άνθρωπο-κυνηγό-καρποσυλλέκτη στον άνθρωπο- αγρότη. Δημιουργήθηκαν οι πρώτοι οικισμοί, οι χτίστες, η ανάθεση εργασιών, οι πόλεις, ήρθαν οι βασιλιάδες και φτάσαμε ως εδώ. Σε όλο αυτό το διάστημα των χιλιετιών που μεσολάβησαν, κάθε γεωργός επέλεγε κάθε χρόνο τον καλύτερό του σπόρο. Τον φύλαγε και τον έσπερνε την επόμενη χρονιά. Έπειτα, τη δεκαετία του ’50,ήρθε η Δεύτερη Επανάσταση. Αυτή των αγροχημικών και των υβριδίων σιτηρών. Αυτών που με λίγα λόγια μπορούσαν να παράξουν περισσότερη τροφή. Και ήταν στ’ αλήθεια επανάσταση, γιατί μετά από 30 χρόνια όλη η γη καλλιεργείται με αγροχημικά, ενώ τα βιολογικά είναι στην ουσία κάποιοι μικροί θύλακες. Είναι ένα πείραμα αυτή η επανάσταση. Ένα πείραμα φοβερό, του οποίου τα αποτελέσματα δεν ξέρουμε, παρά μόνο έχουμε ενδείξεις. Ενδείξεις ότι τα εντομοκτόνα σκοτώνουν τις μέλισσες, ενδείξεις ότι κάποια φάρμακα προκαλούν καρκίνο.

Το βιολογικό

Αν λοιπόν η Πρώτη Επανάσταση έγινε «τυχαία» και χωρίς «κοινωνικές υποσχέσεις»,  η δεύτερη είχε ως στόχο να ταΐσει τον  πλανήτη με ασφάλεια, κάτι που απέτυχε να πραγματοποιήσει. Το αποτέλεσμα είναι προφανές: Εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν από την πείνα και το περιβάλλον που ζούμε δεν είναι το καθαρότερο. Κάπου εδώ λοιπόν έρχονται τα βιολογικά. Τα βιολογικά που δίνουν στον γεωργό μία καλύτερη ποιότητα ζωής γιατί δεν έχει επαφή με τα φάρμακα. Που του δίνουν τα πιο νόστιμα προϊόντα, κι αυτός με τη σειρά του τα πουλά με χαρά στον καταναλωτή, γιατί είναι το ίδιο καλά μ’ αυτά που τρώει. Ανήκουμε λοιπόν στους γεωργούς που ό,τι παράγουμε στο χωράφι το τρώμε, χωρίς κανένα άγχος για την ποιότητα που προσφέρουν.

Το νόημα

Τα βιολογικά έχουν νόημα και δεν το λέω επιστημονικά αλλά εντελώς διαισθητικά. Έχω την εντύπωση ότι μπορούν να θρέψουν εξίσου καλά με τη συμβατική γεωργία. Κι αν έχουμε μικρότερη παραγωγή, αυτό δεν είναι θέμα. Έχουμε πλέον πολλά φυσικά προϊόντα για βοήθεια. Κι αν δεν υπάρχει βιολογικό ζιζανιοκτόνο, κάποιος σκάβει και έτσι δίνεται δουλειά σε περισσότερους ανθρώπους.

Ζήτημα τιμής

Το… ζουμί της υπόθεσης έχει να κάνει καταρχήν με την τιμή. Είμαστε ακριβοί γιατί έχουμε ένα κόστος παραγωγής και κάποιους κανόνες ποιότητας. Ο μόνος τρόπος για να το αντιμετωπίσεις αυτό είναι να έχεις ένα προϊόν μοναδικό που να μην μπορεί να το βρει αλλού ο καταναλωτής. Αυτό που λέω εγώ είναι ότι τα θετικά των γεωργών δεν είναι οι εταιρείες, αλλά οι καταναλωτές. Αυτοί καθορίζουν τι θα σπείρει, τι θα μεγαλώσει και τι προϊόντα θα πουλήσει ο γεωργός. Αν ο αστικός πληθυσμός που είναι ο κύριος αγοραστής  έρθει και βάλει όρους, οι γεωργοί θα ακολουθήσουν.

Μία υπόθεση

Αν αύριο το πρωί όλοι αγόραζαν βιολογικά προϊόντα, αυτά θα ήταν φτηνότερα. Αν τώρα τα βιολογικά απευθύνονται σήμερα σε ένα «ελιτίστικο» οικονομικά κοινό, αυτό είναι θέμα ισορροπίας.

Η ποιότητα

Το βιολογικό είναι καθαρό από χημικά. Δίνει εργασία σε περισσότερους ανθρώπους. Σε κάνει να συμμετέχεις σε όρους και αξίες στον πολιτισμό της τροφής, κάτι που δεν παίρνουμε σοβαρά, αλλά είναι αναπόσπαστο κομμάτι του είναι μας. Το σημαντικό πάντως στις πολιτισμικές αλλαγές είναι κάποια στιγμή να υπάρχει μια «κρίσιμη μάζα». Αλλιώς δεν γίνονται αλλαγές.  Έχω πλήρη συνείδηση ότι λειτουργώ μέσα σε ένα καπιταλιστικό σύστημα και προσπαθώ να βάλω όρους ποιότητας, όχι μόνο στα παραγόμενα προϊόντα αλλά στη δική μου ζωή.

Ευλογία ή ανισορροπία;

Ευλογία. Γιατί αν αφήσουμε στην άκρη τα συλλογιστικά άλματα, η δουλειά πρέπει να πληρωθεί και γι’ αυτό το τελικό προϊόν είναι ακριβότερο. Το μισό ευρώ παραπάνω στην ουσία ανήκει στους εργάτες, στο κόστος της παραγωγής, και όχι στον παραγωγό.

Οι εξαγωγές της εταιρείας

Η βασική μας αγορά από το ‘96 είναι η Αγγλία. Στέλνουμε λίγο στη Γερμανία και έχουμε στόχο να χτυπήσουμε κι εκεί την αγορά. Από ‘κει και πέρα, δίνουμε στην  Ελβετία, στέλνουμε στο Χονγκ Κονγκ, τη Σουηδία, τις ΗΠΑ, αλλά στην ουσία μας ζει το Ηνωμένο Βασίλειο.

Τα χτυπήματα κάτω από τη μέση

Δεν ήταν η κρίση, με την έννοια που γνωρίζουμε εδώ, γιατί οι πελάτες μας είναι ξένοι. Το δικό μας ζήτημα είναι άλλο: Δεν έχουμε να ανταγωνιστούμε ένα εσωτερικό περιβάλλον με κοινή γλώσσα, έθιμα και πολιτισμό. Είναι κάτι τελείως ξένο, από το σούπερ μάρκετ της Αγγλίας μέχρι ένα πολυκατάστημα.

Το ράφι

Πηγαίνεις λοιπόν στο σουπερμάρκετ και βλέπεις στα ράφια προϊόντα με τιμές. Σου φαίνεται πως έχεις επιλογή, όμως υπάρχει μια άλλη πραγματικότητα εκεί έξω. Το τι κέρδος δίνει αυτή η ίντσα ραφιού στον επιχειρηματία. Αν αυτός δει ότι δε βγάζει αρκετό κέρδος, δε θα διστάσει να πετάξει το προϊόν και να βάλει άλλο.

Το Brexit

Ελπίζω απλά πως δε θα γίνει γιατί θα είναι καταστροφικό. Κάποια προϊόντα θα ανέβουν κατά 17,5% Η Αγγλία είναι μια χώρα που στα τρόφιμα και στα βιβλία έχει μηδενικό ΦΠΑ! Όμως οι τελωνειακοί δασμοί θα είναι αυτοί που θα κάνουν τη ζημιά.

Η επιτυχία

Όσοι δημοσιογράφοι με πλησιάζουν έχουν μια μανία με τα Harrods. Ταυτίζουν την επιτυχία με το γεγονός πως τους προμηθεύουμε προϊόντα μας, ενώ εγώ δεν το βλέπω έτσι. Δεν είμαστε success story αλλά μία ιστορία εν εξελίξει, με φοβερό πάθος γι’ αυτό που κάνουμε. Πάθος που επανατροφοδοτείται από την ίδια μας τη δουλειά.

Ο Local Hero

Σου είχα πει στο τηλέφωνο πως δεν είμαι και δεν είμαστε. Άλλοι είναι οι ήρωες. Εμείς προσωπικά ούτε θα γίνουμε ποτέ. Δεν έχουμε γίνει πλούσιοι και μέρος της δουλειάς αντί να είναι το χωράφι, είναι οι τράπεζες και οι επιταγές. Ώρες-ώρες με πιάνω να αναρωτιέμαι αν αξίζει να αυξήσω τους τζίρους μου και καταλήγω πως με την υπάρχουσα φορολογία δεν έχει κανένα νόημα.

Το περιβόητο ντοκιμαντέρ

Πριν από δέκα χρόνια ήρθαν για επίσκεψη 3 Άγγλοι και μια φίλη, η Λίλα, ήρθε στο χωριό για να με βοηθήσει στην επικοινωνία μαζί τους. Ταυτόχρονα, μία άλλη φίλη, η Μαριάννα Οικονόμου, που είχε πάρει ένα επεισόδιο από τη σειρά «Οικολογικά Ημερολόγια» της ΕΡΤ, ήθελε να κάνει ένα γύρισμα στις ντομάτες. Όλα αυτά λοιπόν συνέπεσαν, και καταλήξαμε στο να προβάλλεται μία μεγάλη ιδέα μέσα από μία μικρή επιχείρηση και ένα εξίσου μικρό χωριό. Ένα χωριό 30 κατοίκων που η ζωή σ’ αυτό δεν είναι «άχρωμη», αλλά είναι γεμάτη μουσικές, χιούμορ και βόλτες με ποδήλατο. Το ντοκιμαντέρ ονομάζεται “Όταν Ο Βάγκνερ Συνάντησε Τις Ντομάτες”, πήρε το βραβείο των διεθνών κριτικών κινηματογράφου Fipresci στο φεστιβάλ ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, το οποίο η Μαριάννα μας αφιέρωσε, και μας συγκίνησε.

Το Πεζοδρόμιο

Είναι συνυφασμένο με την ξεκούραση. Ένα κάθισμα για να ξαποστάσω στην βοή της πόλης, μακριά από την ασφάλεια της οικίας. Σε όλους τους ζωντανούς οργανισμούς υπάρχει ένας άξονας συμμετρίας. Το πεζοδρόμιο είναι ο απρόβλεπτος άξονας συμμετρίας της πόλης, του μέσα με το έξω, και πάντα εκεί που τελειώνει, εμφανίζεται ο ορίζοντας.

Οι προβολές του ντοκιμαντέρ “Όταν Ο Βάγκνερ Συνάντησε Τις Ντομάτες” θα ξεκινήσουν στις 11 Απριλίου

Go to TOP
Άνοιγμα